دوازدهمين و آخرين امام شيعيان در سامرا و در سپيده دم نيمه شعبان سال 255 ه . ق ديده به جهان گشود . آن حضرت تنها فرزند امام حسن عسكري (ع) است و مادرش نرجس (نرگس) كه گفته اند از نوادگان قيصر روم و مادرش از اولاد شمعون ، وصي حضرت عيسي بود و كيش مسيحي داشت . دست تقدير و اراده خداوند او را از كاخ سلطنت امپراطور به خاندان امامت آورد  . داستان چنين بود كه او را به همراه تعدادي ديگر بعنوان اسير به بغداد آوردند . كنيزك حاضر نمي شد ، كسي او را بخرد تا آنكه فرستاده اي از سوي امام هادي (ع) نامه اي به زبان رومي برايش آورد و او با خواندن نامه سخت گريست و گفت : مرا به صاحب اين نامه بفروش و بعد او را به خانه امام هادي (ع) آوردند و همسر امام حسن عسكري (ع) شد .

نام مبارك امام زمان (عج) محمد است و لقب هايش مهدي ، حجت ، قائم ، منتظر ، خلف صالح ، بقيه الله ، صاحب الزمان ، ولي عصر و امام عصر . براي حفظ جان آن حضرت ، امام حسن عسكري (ع) تولد او را پوشيده نگه ميداشت و به شيعيان سفارش مي كرد تا از بردن نام آن حضرت خود داري كنند . امام حسن عسكري (ع) يك سال پيش از شهادت ، حضرت مهدي (عج) را همراه مادر بزرگش به مكه فرستاد تا از چشم ماموران دور بماند و براي انحراف افكار دشمنان بدون اينكه اسمي از حضرت مهدي (عج) ببرد مادر خويش «حديث» را وصي  خويش قرار داد مانند امام حسين كه خواهرش زينب را وصي قرار داد .

موقع شهادت امام حسن عسكري (ع) ، عباسيان سخت از منزل امام مراقبت كردند تا بلكه بر فرزند او آگاهي يابند و او را دستگير كنند ، به همين منظور مادر امام زمان (عج) را دستگير و خواستار فرزندش شدند . او نيز ادعاي بارداري كرد . خليفه عباسي نيز او را به قاضي القضاة سپرد و مدتي در زندان بود تا اينكه با شورش يعقوب ليث صفاري و زنگيان ، آن بانوي گرامي آ زاد شد .

آن حضرت پس از شهادت پدر ، حدود 5 ساله بود كه به امامت رسيد . امامت او نيز بنا به حديث هاي فراواني بود كه از پيامبر (ص) و امامان پيشين روايت شده بود . جعفر عموي امام زمان پس از شهادت امام حسن عسكري (ع) ادعاي امامت و جانشيني آن حضرت را داشت و ميخواست با خواندن نماز بر جنازه آن حضرت جانشيني خود را رسميت بخشد ، ناگهان حضرت مهدي (عج ) در جلوي چشم همگان حاضر شد ، جعفر را كنار زد و خود بر جنازه پدر نماز گزارد و پس از نماز بر جنازه پدر از چشم مردمان پنهان شد . آن حضرت چند بار ديگر چنين ظاهر شد مانند موقعي كه جعفر اموال امام  عسكري (ع) را تصاحب كرد ، ناگاه بر جعفر ظاهر شد و او را از اين كار بر حذر داشت و بلافاصله پنهان گرديد . به اعتقاد شيعه غيبت امام زمان (عج) در 2 دوره بوده است . دوره اول ، غيبت صغري كه تا سال 329 ه . ق ادامه داشت . در اين مدت امام با 4 تن از نمايندگان خود با شيعيان ارتباط داشت ، آن 4 تن عبارت بودند از : عثمان بن سعيد بن عمري از ياران امام هادي (ع) و امام حسن عسكري (ع) كه نيابت او بدستور امام يازدهم بود ، ابو جعفر محمد بن عثمان بن سعيد ، حسين بن روح نوبختي و علي بن محمد سمري .

با مرگ چهارمين نايب امام در سال 329 ه . ق دوره غيبت كبري شروع شد و تا ظهور آن حضرت ادامه دارد  . در اين دوره كسي مستقيما از سوي امام براي نيابت تعيين نشده و نيابت به عهده فقيهان شيعه است . در حديثي از پيامبر (ص) درباره غيبت آن حضرت آمده است كه ايشان مانند خورشيد پنهان شده در پس ابر است كه ديده نمي شود اما نورش به زمين مي رسد و به آن سود ميرساند .

در زمان غيبت كبري كسان زيادي ادعاي مهدويت (مهدي بودن ) كرده اند ، غلام احمد قادياني در هند ، سيد محمد علي شيرازي معروف به سيد باب در ايران ، و همدي سوداني در سودان از جمله افرادي هستند كه ادعاي مهدويت كرده اند .